جنگنده A6M به هنگام ورود خود به جنگ، نیروهای متفقین را با وجود گزارشهایی که پیش از آن از چین رسیده بود به شدت ترساند. برای اولین بار جنگنده ای برای ناوهای هواپیمابر ساخته شده بود که از هر جنگنده زمینی و دریایی دیگر کارآمدتر بود. A6M بسیار سریع بود و قدرت مانور بسیار بالایی داشت و پایداری آن بسیار تحسین بر انگیز بود. تمامی این خصوصیات با ساخت سبک آن بدست آمده بود. اگرچه همین ویژگی سبب نا کارآمدی آن به هنگامی که جنگنده های قدرتمندتر متفقین آمدند شد. گسترش این جنگنده به نسبت ضروریات زمان به کندی پیش می رفت و اکثر 10964 فروند از این جنگنده می بایست با حریفانی که روز به روز قدرتمندتر می شدند می جنگیدند.

------------------------------------------------------------------------

A6M1 : ( جنگنده زیرو ) جنگنده A6M میتسوبیشی در سال اول جنگ اقیانوس آرام بهترین هواپیمای دریایی ( طراحی شده برای ناوهای هواپیمابر ) در جهان بود. این جنگنده اولین هواپیمای دریایی بود که قادر به شکست دادن تمامی حریفان دریایی و جنگنده های زمینی دشمن ( طراحی شده برای فرودگاه ها ) خود بود. پیروز شدن بر تمامی هواپیماهای متفقین در 6 ماه اول بعد از پرل هاربر ( Pearl Harbor ) سبب شهرت جهانی فراگیری برای خود شد. این جنگنده در تمامی جنگهایی که نیروی دریایی ژاپن در آن درگیر بود شرکت داشت، از زمان پرل هاربر تا حمله نهایی B-29 به ژاپن که به جنگ پایان داد. جنگنده زیرو در دوران خود به افسانه ای تبدیل شد که به خاطر قدرت مانور بسیار بالا و برد بسیار زیاد و استثنایی خود بود. حتی امروز، جنگنده زیرو ( صفر ) برای ژاپن و دشمنان پیشین خود همچون سمبلی از قدرت هوایی ژاپن در آن سالهاست. با وجود اینکه در اواسط سال 1943 بسیار کهنه شد ولی تولید آن تا آخر جنگ ادامه داشت. جنگنده زیرو از هر هواپیمای دیگری در ژاپن بیشتر تولید شد. مجموعا 10449 فروند در کارخانه های میتسوبیشی و ناکاجیما تولید شد.

در سال 1937، نیروی دریایی ژاپن جنگنده دریایی مدل 96 نیروی دریایی را ( Mitsubishi A5M ، که بعد ها نزد متفقین به نام CLAUDE کد شد. ) معرفی کرد و به خدمت گرفت. ولی پیش از این به دنبال جنگنده بهتری بودند. در 19 می 1937 مشخصات مقدماتی جنگنده آزمایشی نیروی دریایی 12-Shi به دو کارخانه میتسوبیشی و ناکاجیما ارایه شد. عدد 12 که قبلا ذکر شد یعنی مشخصات در سال دوازدهم شوا ( Showa - روزی که امپراتور هیروهیتو به قدرت رسید ) فرستاده شد.

میتسوبیشی جوکوگیو ( صنایع سنگین میتسوبیشی ) بزرگترین تولید کننده و منتاژ کننده کشتی، بدنه هواپیما و موتور با کارخانه ها و امکاناتی در 12 مکان مختلف ژاپن بود. یک تیم که توسط مهندس جیروهوریکوشی توسط میتسوبیشی تعیین شد تا روی این پروژه کار کنند.

در اکتبر 1937 در پی گزارشاتی که در جنگ با چین می رسید، نیروی دریایی ژاپن مشخصات تجدید نظر شده و جدیدی را فرستاد. این مشخصات عبارت بودند از حداکثر سرعت 310 مایل در ساعت در ارتفاع 13100 فوتی، اوجگیری به 9800 فوتی در 3/5 دقیقه، پایداری برای 1/5 الی 2 ساعت در دورموتور معمولی یا 6 تا 8 ساعت در دورموتور صرفه جویانه و اسلحه های 2 توپ 20 میلیمتری و 2 مسلسل 7/7 میلیمتری، تجهیزات کامل رادیویی می بایست حمل می شد که شامل یک جهت یاب رادیویی نیز می شد. قدرت مانور نیز حداقل می بایست برابر A5M می بود.

شرکت ناکاجیما فکر کرد که این مشخصات کاملا غیر واقعی بوده و در 17 ژانویه 1938 از این پروژه کنار کشید و سبب شد تا میتسوبیشی به تنهایی به دنبال برآورده کردن نیازهای پروژه 12-Shi باشد.

تیم طراحی که توسط هیروکوشی سرپرستی می شد. یک هواپیمای تک باله با بالهای کوتاه و چرخهای کاملا جمع شدنی را طراحی کرد. در این طراحی خلبان در زیر یک کروکی شیشه ای دید بسیار عالی از جلو و عقب داشت. موتور این هواپیما میتسوبیشی Zuisei 13 ( ستاره مبارک ) بود. 14 سیلندر و رادیاتوری دو ردیفه که با هوا خنک می شد داشت. قدرتی معادل 780 اسب بخار در هنگام برخاستن و 875 اسب بخار در ارتفاع 11810 فوتی داشت. این موتور به دلیل وزن کم و ضخامت و جاگیری کمی که داشت انتخاب شد. حتی با وجود اینکه خود هیروکوشی موتور مدل 46 را ترجیح می داد. این موتور یک ملخ دو تیغه ای با اجناس مختلف را می چرخاند.

طراحان شدیدا بر وزن کم هواپیما تاکید داشتند به همین منظور یک آلیاژ آلومینیومی مخصوص توسط شرکت سومی موتو ( Sumimoto ) تهیه شد. مدل آزمایشی این هواپیما در 17 آپریل یا 11 جولای به انتظار می رفت. تا آن موقع به طور مداوم تغییرات پیشنهادی بر روی آن اعمال می شد.

این جنگنده در 1 آپریل 1939 به قسمت آموزش ارتش در فرودگاه کاگامیگاهارا برای آزمایش فرستاده شد. و توسط کاتسوزوشیما آزمایش شد. آزمایش کاملا موفقیت آمیز بود و تنها مشکلاتی که پدیدار شد ترمز چرخها، سیستم روغن و لرزش آن بود که با جایگزینی ملخ سه تیغه سعی در بر طرف کردن مشکل لرزش آن شدند.

در 14 سپتامبر 1939 مدل آزمایشی این جنگنده توسط نیروی دریایی و به عنوان جنگنده دریایی A6M1 پذیرفته شد. در خلال این اتفاق مدل دوم جنگنده آزمایشی نیز تکمیل شد و پس از قبولی در پرواز آزمایشی یک هفته بعد به نیروی دریایی پیوست.

A6M2: سرعت A6M1 ، در ارتفاع 12470 فوتی برابر 305 مایل در ساعت بود که اندکی از نیازهای اعلام شده کمتر بود. بنابراین در 1 می 1939 نیروی دریایی به میتسوبیشی دستور داد تا موتورهای ناکاجیما NK1C 12 Sakae را در هواپیمای آزمایشی سوم نصب کند. این موتور کمی بزرگتر و سنگین تر از موتور پیشین ولی پر قدرت تر بود.

نام این جنگنده با موتور جدید را A6M2 گذاشتند. اولین پرواز آزمایشی این جنگنده در 28 دسامبر 1939 انجام شد. کارایی این هواپیما از انتظارات نیروی دریایی فراتر رفت حتی فراتر از نیازهایی که قبلا اعلام کرده بودند و تا چند ماه قبل غیر ممکن می نامیدند. تولید اولین دسته  A6M2 آغاز شد و در جولای 1940 پروازهای آزمایشی پایان یافت. در 31 جولای این جنگنده رسما توسط نیروی دریایی پذیرفته شد و نام مدل 11 جنگنده زیرو ( صفر ). نام عمومی آن ریزن ( Reisen ) بود که از ترکیب دو کلمه Zero و Fighter به ژاپنی گرفته شده بود. و مدل آن به این دلیل زیرو یا صفر اعلام شد زیرا آخرین ارقام سال ژاپنی در آن موقع بود ( 2600 به تقویم ژاپنی ).

در 21 جولای سال 1940 نیروی دریایی ژاپن تصمیم گرفت 15 فروند A6M2 را که به طور مقدماتی ساخته شده بود را به لشکر دوازدهم جنگنده های دریایی ( Rengo Kokutai ) ملحق کند تا برای جنگ در چین آماده شوند. در چین برای اولین بار A6M2 در 19 آگوست 1940 وارد جنگ شد. در این روز 12 فروند از این جنگنده 50 فروند بمب افکن G3M2 را برای حمله به چونگ کینگ اسکورت کردند ولی هیچ جنگنده ای از دشمن درگیر نشد. جنگنده زیرو اولین خون را در 13 سپتامبر 1940 هنگامی که 13 فروند A6M2 که توسط سرگرد سابوروشیندو فرماندهی می شد با 27 فروند جنگنده Polikarkpov I-15 و I-16 چینی درگیر شدند و تمامی 27 فروند دشمن خود را بدون تلفات خودی نابود کردند ریخت. در ماههای آینده این جنگنده 99 فروند هواپیمای چینی را سرنگون کردند در حالی که فقط 2 فروند از هواپیماهایشان توسط آتش ضد هوایی سقوط کرد.

پس از حدود 1 سال جنگ در چین حتی 1 فروند از این جنگنده هم به دست چینی ها نیفتاد و یا توسط دیدبانها و تجسس های آمریکایی و چینی مورد بازرسی قرار نگرفت. Clair.E.Chennault که افسر بازنشسته USAAC که سعی در سامان دهی نیروی هوایی از هم گسیخته ی چین داشت گزارشی از جنگنده جدید ژاپنی تهیه کرد و سعی کرد که به USAAF در مورد توانایی های بی نظیر زیرو هشدار دهد. اما این هشدار نادیده گرفته شد و سبب شد تا زیرو همچنان ناشناخته باقی بماند.

بعدا به دلیل سقوط یک جنگنده بالهای عقب تقویت شد. در نوامبر 1941، ناکاجیما هیکوکی K.K برای تولید مدل 21 در کارخانه ی کویزومی خود تعلیم داده شد. اینکار حتما برایش آزار دهنده بوده زیرا کمتر از سه سال پیش این شرکت گمان می کرد که جنگنده زیرو قابل طراحی نیست.

هنگامی که جنگ اقیانوس آرام شروع شد نیروی دریایی ژاپن 400 زیرو در خدمت داشت که اکثر آنها مدل 21 بودند. در پرل هاربر ( Pearl Harbor ) جنگنده های زیرو که از ناوهای ژاپنی برخاسته بودند بمب افکن های B5N2 اژدر انداز و بمب افکن های D3A1 شیرجه ای را در حمله اول اسکورت کردند و فرودگاههای نظامی، موقعیت های ضد هوایی و باقی تاسیسات زمینی دشمن را نابود کردند. جنگنده های زیرو خرابی های قابل توجهی به تاسیسات زمینی وارد کردند. 4 جنگنده آمریکایی نیز در هوا نابود شدند. در جریان این حمله 8 فروند A6M2 از دست رفت که بیشتر آنها به دلیل آتش ضد هوایی بود.

در جریان اولین سال جنگ اقیانوس، جنگنده استاندارد دریایی آمریکایی ها Grumman F4F Wildcat بود. A6M2 از لحاظ سرعت، صعود و قدرت مانور از گربه وحشی آمریکایی برتر بود ولی F4F قدرت آتش بیشتر و هیکل ستبرتری داشت. در یک شیرجه هر دو جنگنده برابری می کردند ولی دایره دور زدن جنگنده زیرو بسیار کوچکتر از گربه وحشی بود که خاصیت سبکتربودن بالهای آن بود.

در حمله اول ژاپنی ها به جزیره Wake در هشتم دسامبر 8 فروند گربه وحشی بر روی زمین نابود شد. باقی جنگنده ها شجاعانه به مدت 2 هفته جنگیدند که چند حمله هوایی نیمه کاره را تمام کردند و یک حمله را به کلی شکست دادند. ولی بدلیل فزونی نیروهای ژاپنی و برتری نسبی تجهیزاتی شکست خوردند و دو فروند آخر آنها در 22 دسامبر سرنگون شدند.

در ماه ژون 1942 خلبانان گربه وحشی تاکتیک هایی برای غلبه کردن بر برتری های جنگنده زیرو ابداع کردند. یکی از آنها Thatch Weave بود. که از اسم ستوان فرمانده John.S.Thatch ، فرمانده VF-3 گرفته شده بود. در این مانور دو گربه وحشی از روبه رو در جهت مخالف یکدیگر پرواز می کردند به طوری که هر یک پشت دیگری را پوشش می داد. در هر زمان که ممکن بود خلبانان گربه وحشی سعی می کردند که به بالای رقیب خود بروند تا بتوانند بر روی آرایش دشمن شیرجه بروند و یک خط آتش کامل را بر روی آنها فروبریزند و آنقدر به شیرجه ادامه می دادند تا به ارتفاع مناسبی برای حمله دوباره برسند. تمام تلاش خلبانان این بود که وارد جنگ تن به تن ( سگی ) نشوند زیرا جنگنده زیرو از هر نظر برتری داشت.

آغاز حمله به فیلیپین بر پایه جنگنده ها و بمب افکن هایی بود که در جنوب فرموسا قرار داشتند. برد مفید جنگنده زیرو طوری بود که می بایست از ناوهای هواپیمابر بلند می شدند. در 8 دسامبر، 54 فروند G4M1 و 54 فروند G4M2 که توسط 84 فروند A6M2 اسکورت می شدند به کلارک فیلد حمله کردند با وجود اینکه در روز قبل به پرل هاربر حمله شده بود جنگنده های آمریکایی هنوز پراکنده نشده بودند و تعداد کمی از آنها در هوا بود. آمریکایی ها کاملا غافلگیر شدند و 15 فروند در هوا و 50 فروند هواپیما در زمین نابود شدند که نیروی هوایی آمریکا را در فیلیپین کاملا لنگ کرد آن هم در یک روز. اولین جنگنده آمریکایی که در فیلیپین نابود شد یک Cartiss P-40 بود که توسط یک زیرو که یک افسر دون پایه به نام سابورو ساکایی آن را خلبانی می کرد. این سومین شکار ساکایی بود. ساکایی اولین B-17 آمریکا را نیز دو روز بعد سرنگون کرد. در 13 دسامبر نیروی هوایی آمریکا به کلی نابود شد و A6M2 ها به سراق تاسیسات زمینی رفتند. جنگنده زیرو در مدت تنها سه روز برتری کامل را کسب کردند.

می توان گفت جنگنده زیرو بزرگترین پیروزی خود را در عملیات Duch East Indies بدست آورد. در حدود سه ماه، نیروی متشکل از 200 فروند A6M2 تمام دشمنان خود را شکست دادند. این دشمنان عبارت بودند از جنگنده های Brewster Model 339 Buffaloes, Curtiss-Wright CW-21B, Curtiss Hawk 75-A-7 و Curtiss P-40 که توسط نیروهای هلند بریتانیا، آمریکا و استرالیا برای مقابله با ژاپن فرستاده شده بودند. این جنگنده ها در مقابل ریزن بسیار ناچیز بودند. ( در 8 مارچ 1942 هلند تسلیم شد. )

سپس جنگنده های زیرو متوجه گینه نو و سلمنز ( Solomons ) شدند. در این عملیات ریزن ها پیاپی بر P-40 ها و P-39 ها و P-400 های نیروی متفقین پیروز می شدند. P-39 در یک جنگ هوایی برای زیرو بسیار ناچیز بود و سابوروساکایی از P-39 ها به عنوان هدف آسان برای هر خلبان با هر میزان تجربه یاد کرد.